‘Meer markt maakt verantwoordelijkheden explicieter’

20 maart 2018 – Het afnemen van iDiensten bij marktpartijen heeft veel voordelen. Zijn er juridische belemmeringen, en hoe kunnen die dan worden weggenomen? Erik Verschoor en Bettinka Rakic van Arcadis namen deel aan een project waar dat werd uitgezocht.

 Voor alle zes de domeinen onderzocht het projectteam of – en welke – taken door private partijen uitgevoerd mogen worden. “Hiervoor zijn we nagegaan of er al praktijkervaring was en hebben we gesproken met zowel juristen als specialisten uit andere vakgebieden”, vertelt Bettinka Rakic. “Een van onze eerste conclusies was: hoe expliciet de juridische kaders zijn vastgelegd, verschilt erg per domein.”

Bij tunnelbeheer is de wetgeving heel duidelijk: in tegenstelling tot bijvoorbeeld stadstoezicht, is dat is expliciet vastgelegd als een overheidstaak. Bij brugbediening speelt nog wat anders. “Een brugoperator heeft 1-op-1 communicatie met de schipper”, legt Erik Verschoor uit. “Door het geven van verkeerde aanwijzingen kan die verwijtbaar handelen. De operator heeft daardoor een andere juridisch positie dan bijvoorbeeld iemand die zich bezighoudt met verkeersmanagement op wegen. Die heeft immers geen direct contact met een automobilist en is wettelijk gezien minder snel aansprakelijk.”

Rode draad: juridisch kan het 

Ondanks de soms grote verschillen tussen de zes verschillende domeinen, ontdekte het team in hun zoektocht wel een rode draad. “Bij alle onderzochte domeinen dient de eindverantwoordelijkheid bij de overheid te blijven liggen, maar kunnen de operationele taken prima worden uitgevoerd door marktpartijen,” vertelt Verschoor. “Mits ze tenminste voldoen aan bepaalde eisen. Bijvoorbeeld het aantoonbaar werken volgens vastgestelde procedures en het volgen van bepaalde opleidings- en trainingsplannen.”

“Opdrachtnemers hebben hierbij een bewijsplicht”, vult Rakic aan. “Het voordeel hiervan is dat verantwoordelijkheden heel expliciet worden; bij uitbesteding aan de markt móet je afspraken met elkaar maken. Dat kun je zien als een extra voordeel.”

regie houden

Hoewel operationele en laag-tactische taken volgens de wet dus prima door de markt kunnen worden uitgevoerd, voorzien Verschoor en Rakic wel een risico op koudwatervrees. “Sommige taken liggen al ruim 100 jaar bij dezelfde publieke partij” legt Verschoor uit. “Dan is het niet gek dat er kritische vragen komen; zal een winstgedreven partij het werk wel net zo zorgvuldig doen?” De praktijk laat echter zien dat dit goed mogelijk is. Denk bijvoorbeeld aan beveiligings- en receptiediensten. Dat doen beveiligingsbedrijven vaak efficiënter en beter dan overheidsorganisaties. Belangrijk is wel dat provincies en gemeenten de regie houden. “Het mooie is dat overheden daarbij – met die goed afspraken – nog steeds baas in eigen huis zijn en blijven maar ontzorgd worden op taken die heel operationeel zijn.”